Czym są probiotyki i prebiotyki?

Czym są probiotyki i prebiotyki?

Czy wiesz, że ciało dorosłego człowieka składa się nie tylko z komórek budujących tkanki, ale również z jednokomórkowych mikroorganizmów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania ustroju gospodarza? W przewodzie pokarmowym znajduje się ok. 1000g bakterii, na skórze – 200g, w płucach – 20g, w pochwie – 20g, w nosie – 10g, w gałkach ocznych – 1g. Bakterie te odgrywają istotną rolę w homeostazie organizmu człowieka.

Przewód pokarmowy noworodka jest jałowy, ale już w kilka godzin po urodzeniu rozpoczyna się proces jego kolonizacji przez drobnoustroje. W pierwszych dniach życia pojawiają się pałeczki Escherichia coli, ziarniaki Enterococcusoraz laseczki beztlenowe Clostridium. Z biegiem czasu flora bakteryjna rozrasta się i różnicuje. Szacuje się, że w jelitach człowieka żyje nawet 1014komórek drobnoustrojów, od 400 do nawet 500 różnych gatunków bakterii, przy czym u danej osoby dominuje ok. 150-170 gatunków bakterii. Mikroorganizmy zasiedlające ludzki organizm (bakterie, wirusy i eukariota) określa się mianem mikrobiota, natomiast terminem probiotyki określa się żywe drobnoustroje wywierające pozytywny efekt na działanie organizmu.

Zaburzenia w składzie i funkcji drobnoustrojów todysbioza, będąca przyczyną wielu chorób, m.in.: biegunki, zespołu jelita drażliwego, nieswoistych zapaleń jelit, chorób alergicznych, cukrzycy, otyłości itd.

 

Czym są probiotyki i ich rola w organizmie

Probiotyki to żywe mikroorganizmy wywierające pozytywne skutki zdrowotne. Mogą zasiedlać różne środowiska w ludzkim organizmie, choć najwięcej ich jest w układzie pokarmowym, gdzie korzystnie wpływają na pasaż jelitowy, wchłanianie składników odżywczych i właściwy rozwój mikroflory. Do najpowszechniejszych probiotyków zalicza się bakterie kwasu mlekowego z rodzajów Lactobacillus (np.L. acidophilus, L. casei, L. reuteri, L. rhamnosus) i Bifidobacterium (np.B. animalis), ale także szczepy drożdży (Saccharomyces spp.) oraz niektóre kultury pleśni(Aspergillusspp).

Probiotyki mogą występować naturalniew sfermentowanych wyrobach mlecznych, kiszonkach czy ciastach na zakwasie. Mogą być dodawane do produktów spożywczychnp. do jogurtów lub przyjmowane w postaci wyizolowanej w produktach farmaceutycznych.

Probiotyki  wpływają korzystnie na organizm,  i min zapewniają ochronę układu pokarmowego przed kolonizacją nieprawidłową florą bakteryjną;

  • wytwarzanie krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, co wpływa na pasaż jelitowy;
  • stabilizacje i normalizację mikrobioty;
  • przyspieszenie wymiany enterocytów;
  • stabilizację bariery jelitowej;
  • metabolizm soli kwasów żółciowych;
  • aktywność enzymatycznąi neutralizację karcynogenów.

 a niektóre szczepy również modulacje odpowiedzi immunologicznej, wytwarzanie substancji bioaktywnych oraz działanie endokrynne i neurogenne.

Drobnoustroje probiotyczne wykorzystywane są zarówno do wspomagania funkcjonowania organizmu, profilaktycznie, jak i w celach leczniczych. Do korzystnych działań probiotyków można zaliczyć:

  • wspomaganie układu odpornościowego,
  • zapobieganie infekcjom,
  • wspomaganie procesów trawienia,
  • leczenie biegunek,
  • leczenie stanów zapalnych przewodu pokarmowego,
  • zwalczanie Helicobacter pylori,
  • zapobieganie atopowego zapalenia skóry  u dzieci,
  • zapobieganie zapaleniu dziąseł,
  • zwalczanie bakterii opornych na antybiotyki,
  • wspomaganie leczenia chorób wątroby,
  • profilaktyka raka jelita grubego,
  • obniżanie cholesterolu,
  • łagodzenie nietolerancji laktozy,
  • pomoc w walce z nadwagą.

 

Rola prawidłowej flory bakteryjnej

Fizjologiczne oddziaływanie flory jelitowej obejmuje wiele aspektów zdrowotnych. Przede wszystkim to, o czym już wspominaliśmy, czyli zapobieganie kolonizacjiukładu pokarmowego przez szkodliwe drobnoustroje oraz wytwarzanie substancji hamujących rozwój patogennych drobnoustrojów.

Probiotyki mają działanie cytoprotekcyjne i pobudzające procesy regeneracji nabłonka jelit; uczestniczą w procesie trawienia pokarmów zawierających laktozę, oligosacharydy i niektóre rodzaje błonnika; wytwarzają witaminy B1, B2, B12 i K; ułatwiają wchłanianie wapnia; stymulują aktywność układu immunologicznego; działają antykancerogennie (hamują procesy gnilne, w których powstają nitrozoaminy); wspomagają obniżanie cholesterolu.

Do dysbakteriozy, czyli zaburzeń w składzie fizjologicznej mikroflory może dojść na skutek radioterapii, zakażeń jelitowych, antybiotykoterapii lub nieprawidłowego odżywiania. Niebezpieczne jest zwłaszcza stosowanie antybiotyków o szerokim spektrum działania, prowadzących do wyniszczenia bakterii tlenowych i beztlenowych, co może doprowadzić do patologicznego rozwoju Clostridium difficile, będących przyczyną rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego. Konsekwencją dysbakteriozy może być też rozwój drobnoustrojów odpornych na działanie antybiotyków oraz grzybicy wywołanej przez grzyby z gatunku Candida. Dlatego niezwykle ważne jest, aby w czasie antybiotykoterapii stosowaćpreparaty zapobiegające zaburzeniom mikroflory bakteryjnejprzewodu pokarmowego.

 

Prebiotyki – dla lepszego działania probiotyków

Samo dostarczenie do organizmu probiotyków to zbyt mało, gdyż należy stworzyć warunki odpowiednie do rozwoju i namnażania się „dobrych” bakterii. To właśnie substancje, jakimi są prebiotyki, wspomagają rozwój mikroflory. Prebiotyki to składniki żywności pobudzające wzrost lub aktywność określonych rodzajów bakterii w okrężnicy, korzystnie wpływających na zdrowie gospodarza. Zaliczamy do nich przede wszystkim:fruktooligosacharydy, laktulozę, oligosacharydy, inulinę, skrobię, celulozę, hemicelulozy oraz pektyny. Są one pożywką dla bakterii probiotycznych, przyspieszają procesy regeneracji nabłonka jelitowego, zwiększają wytwarzanie śluzu, pomagają w utrzymywaniu prawidłowego pH w jelicie, korzystnie oddziałują na metabolizm i zwiększają wchłanianie wapnia, żelaza i magnezu.

Prebiotyki nie są trawione przez endogenne enzymy i w niemal niestrawionej formie docierają do okrężnicy, gdzie ulegają fermentacji. Spożycie substancji o charakterze prebiotyków wpływa na skład flory jelitowej i jej aktywność metaboliczną. Prebiotyki występują naturalnie w wielu produktach pochodzenia roślinnego, największa ilość znajduje się m.in. w czosnku (9-16%), cykorii (13-20%), karczochach (15-20%), szparagach (10-15%), cebuli (2-6%), pszenicy (1-4%) bananach (0,3-0,7%).

Do prebiotyków, które mogą być sztucznie produkowane i dostarczane z suplementami diety, należą: laktuloza, galaktooligosacharydy, fruktooligosacharydy, malotoligosacharydy, cyklodekstryny, laktosacharoza. Na rynku dostępne są preparaty łączone, będące kombinacjami probiotyków i prebiotyków, nazywane są synbiotykamii wykazują efekt synergistyczny.

 

Najlepsze źródła naturalnych prebiotyków:

  • Fruktooligisacharydy– cebula, szparagi, pszenica, banany, ziemniaki, miód.
  • Oligosacharydy – soja i serwatka sojowa.
  • Inulina– cykoria, cebula, czosnek, pomidory, banany, pszenica.
  • Skrobia, tzw. skrobia oporna nietrawiona przez człowieka znajduje się we wszystkich produktach bogatych w skrobię, jej niewielka część przechodzi przez przewód pokarmowy w niezmienionej formie.
  • Celuloza– znajduje się w ścianach komórkowych wszystkich roślin oraz niektórych grzybów. Najlepsze źródła to owoce, warzywa, ziarna zbóż.
  • Hemicelulozy – są w nasionach i otrębach
  • Pektyny– znajdują się we wszystkich owocach i warzywach.

W żywności przetworzonej prebiotyki znajdują się w: niskotłuszczowych serkach twarogowych, jogurtach, napojach owocowych, dżemach, pieczywie, niektórych słodyczach, zupach warzywnych. Powszechność występowania prebiotyków w produktach spożywczych sprawia, że przy racjonalnej, zbilansowanej diecie pokrywamy zapotrzebowanie organizmu na te składniki i zazwyczaj nie ma konieczności ich dodatkowej suplementacji.

 

Probiotyki i prebiotyki zapewniają zdrowie i dobre samopoczucie

Dobroczynny wpływ prawidłowej flory bakteryjnej w układzie pokarmowym na stan całego organizmu jest pewny, choć wciąż trwają badania nad zakresem tego wpływu i możliwością terapeutycznego zastosowania probiotyków. Synbiotyki poprawiają procesy trawienne, zmniejszają stężenie niepożądanych metabolitów, unieczynniają substancje kancerogenne, przeciwdziałają procesom gnilnym w jelitach, zapobiegają biegunkom, wspomagają odporność organizmu , redukują szkodliwą mikroflorę i wspomagają leczenie chorób wątroby.

Nie należy jednak stosować probiotyków w nadmiernej ilości. Te, chociaż ogólnieuważane są za bezpieczne i dobrze tolerowane, to jednak w wyjątkowych sytuacjach może dojść do bakteriemii, zwłaszcza u osób z niedoborami odporności oraz będących w ciężkim stanie klinicznym.

Zachęcamy do stosowania zróżnicowanej i zbilansowanej diety bogatej we wszystkie składniki odżywcze, a także probiotyki i prebiotyki. Racjonalne odżywianie jest podstawą zdrowia i dobrego samopoczucia.

 

Źródła:

  1. Katarzyna Mojka, Probiotyki, prebiotyki i synbiotyki – charakterystyka i funkcje, „Probl Hig Epidemiol” 2014, 95(3): 541-549; http://phie.pl/pdf/phe-2014/phe-2014-3-541.pdf
  2. Anna Kędzia, Działanie probiotyków na organizm człowieka. Cz. I. Rola flory fizjologicznej przewodu pokarmowego, Borgis - „Postępy Fitoterapii” 4/2008, s. 247-251, http://www.czytelniamedyczna.pl/2625,dzialanie-probiotykow-na-organizm-czlowieka-cz-i-rola-flory-fizjologicznej-przew.html;
  3. Szajewska H.: Probiotyki – aktualny stan wiedzy i zalecenia dla praktyki klinicznej. „Med. Prakt.”, 2017; 7-8: 19–37, https://www.mp.pl/gastrologia/wytyczne/168224,probiotyki-aktualny-stan-wiedzy-i-zalecenia-dla-praktyki-klinicznej
  4. Aleksandra Żyłowska, PROBIOTYKI - właściwości lecznicze, rodzaje i źródła, poradniikzdrowie.pl, http://www.poradnikzdrowie.pl/zywienie/zasady-zywienia/probiotyki-wlasciwosci-lecznicze-rodzaje-i-zrodla_35887.html
  5. Aleksandra Żyłowska, Prebiotyki - rodzaje, działanie i źródła występowania, poradnikzdrowie.pl, http://www.poradnikzdrowie.pl/zywienie/zasady-zywienia/prebiotyki-rodzaje-dzialanie-i-zrodla-wystepowania_43880.html